Söylemez Baba Türbesi
Söylemez Baba’nın türbesi, Aşağı Söylemez köyündedir215. Köyde tarihi iki kümbet mevcuttur. Biri bu köylere adını veren Söylemez Baba’ya, diğeri de Söylemez Baba’nın hatunu olduğu söylenen Söylemez Ana’ya aittir.
13. Yüzyıl sonu ile 14. Yüzyıl başlarına ait muntazam kesme taştan yapılmış silindirik planlı kümbetlerin mahruti olduğu anlaşılan kubbeleri ve duvarlarının bir kısmı yıkılmış durumda olup mihrapları mevcuttur. Her iki kümbette mihrabın üst kısım ve iki taraflarında pencereleri vardır. Söylemez Baba’nın türbesine kuzey-doğuya bakan kapısından üç basamakla inilerek girilir. İçerde kesme taştan yapılmış bir mezar bulunmaktadır. Söylemez Ana’nın türbesine ise, kuzeye bakan kapısından iki basamakla inilir. Türbe içinde moloz taşlarla yapılmış bir mezar mevcuttur.
Söylemez Baba ile ilgili bir menkıbede anlatılır ki, burası ticaret kervanlarının geçtiği dinlenme noktalarından biri imiş. Zamanın birinde develerle yük götüren bir kervan gelip konaklamış. Söylemez Baba yanlarına gidip ne taşıdıklarını sorduğunda, kervancı başı şeker tozu yüklü olan kervanın tuz yüklü olduğunu söylemiş. Söylemez Baba’nın cevabı ”Biz insanımızın dediğine inanırız. Tuz diyorsanız tuzdur.”, demiş. Kervan oradan kalkıp yükünü menziline götürdüğünde, malı teslimi sırasında yükün şeker tozu değil tuz olduğu görülmüş. Mal alınmamış. Kervancı başı hatasını anlayarak yükünü develere yükleyerek geri dönmüş. Söylemez’e geldiğinde Baba’ya varıp bu yükün, tuz değil şeker tozu olduğunu, söylemiş. Söylemez Baba’nın cevabı, “Bizim kardeşlerimiz doğru söyler. Biz de inanırız. Şeker tozu diyorsanız, dediğinizdendir.”, demiş. Kervancı yükünü tekrar yüklemiş, menziline varıp malı teslim etmiş.
Bekir Baba
İlçeye 32 km. mesafede bulunan Göksu beldesine bağlı Kösehasan köyünde, sahabi Seyyid Ömer Halil Hazretlerinin kardeşine ait olduğuna inanılan Bekir Baba’nın kabri bulunmaktadır.
Güzel Baba
İlçeye sekiz km. mesafede bulunan Yücelik köyü mevkiinde, köyün koruluğunun yükseldiği tepede bulunan Güzel Baba ziyaretine, çocuğu olmayan ve erkek çocuk isteyenler gider ve adak adayıp kurban keserler.
Kaynak ;Erzurum Evliyaları , Abdulhalim Durma
